مرمت ساختمان كلاه فرنگي (كوشك مركزي) باغ تاريخي جهان نما تا زمستان امسال به پايان مي رسد و با اتمام فعاليت هاي مرمتي، درهاي اين عمارت تاريخي به روي بازديدكنندگان گشوده خواهد شد.
    استادكار مرمت بناهاي تاريخي فارس و سرپرست گروه اجرايي مرمت ساختماني كلاه فرنگي باغ جهان نما با اعلام اين خبر گفت: هم اكنون بازيابي نقاشي هاي سقف و ديواره هاي داخلي كوشك و مرمت راهروها در حال انجام است كه پس از پايان آن، كار كف سازي بنا در طبقه اول شروع مي شود.

بيژن حسيني افزود: عمليات مرمت راهروها تا يك ماه آينده تمام مي شود و كف سازي طبقه اول هم حداكثر تا بهمن ماه به طول خواهد انجاميد و با اين كه گچ كاري ۲ اتاق از مجموع ۴ اتاق موجود در طبقه دوم ساختمان هنوز انجام نشده اما امكان ورود بازديدكنندگان پس از اتمام فعاليت هاي مرمتي در طبقه اول وجود دارد چراكه ساختمان كوشك مركزي داراي ۴ ورودي چهارگانه است و مرمت كاران مي توانند در طبقه دوم به فعاليت احياي مجموعه ادامه بدهند و فعاليت هاي مرمت و بازسازي بنا مانع بازديد شهروندان نخواهد بود.
    وي با اشاره به اين كه مرمت ساختمان كوشك مركزي باغ جهان نما از سال ۸۳ آغاز شده است خاطرنشان كرد: اين ساختماني كه سابقه ساخت آن به دوره كريم خان زند بر مي گردد ساليان گذشته آسيب هاي زيادي ديده بود و با اين كه كار مرمت بر روي آن در دوره هاي قاجار و پهلوي انجام گرفته بود اما دوره مرمتي جديد، در شرايطي آغاز شد كه تمام چوب هاي بكار رفته در طاقچه ها، درگاه ها، سقف گوشواره ها و ... را موريانه خورده بود، مقرنس كاري بسياري از طاقچه ها از بين رفته بود و به نقاشي هاي سقف و ديواره ها آسيب جدي وارد آمده بود.
    وي همچنين يادآور شد: در جريان فعاليت هاي مرمتي كه دوران قاجار و پهلوي در ساختمان كلاه فرنگي صورت گرفته بود ۴ لايه گچ بر روي سقف و ديواره ها كشيده شده و روي لايه بيروني با رنگ آبي، نقاشي شده بود و هيچ نشاني از نقاشي هاي اوليه دوران زنديه به چشم نمي خورد.
    وي اضافه كرد: از سال ۸۳ تاكنون در راستاي فعاليت هاي بازسازي و احياي بنا تمام چوب هاي موريانه خورده تعويض شده، طاقچه ها به شكل اوليه مقرنس بندي شده، سنگ هاي مرمر با اندازه، شكل و جنس سنگ هاي قبلي بنا جايگزين سنگ هاي از بين رفته شده و پس از لايه برداري سقف و ديواره ها و نمايان شدن نقش هاي اوليه، كار بازيابي نقاشي ها از پارسال آغاز شده است. لادن شكرگزار، كارشناس مرمت آثار تاريخي كه هم اينك عهده دار مرمت نقاشي هاي عمارت باغ جهان نما است با اشاره به پيشرفت فيزيكي ۸۰ درصدي مرمت نقاشي هاي اين بناي تاريخي، پيش بيني كرد بازيابي نقاشي هاي كوشك مركزي باغ تاريخي جهان نما تا يك ماه آينده به پايان برسد.
    وي در تشريح فعاليت هاي مرمتي و بازسازي كه در طول يك سال گذشته بر روي ديوار نگاره هاي ساختمان كلاه فرنگي باغ جهان نما انجام گرفته گفت: قبل از شروع كار در مجموعه، با تهيه عكس، طرح و نقشه، مرحله مستندنگاري به انجام رسيده و به دنبال آن شناسايي فيزيكي و شيميايي نقاشي ها شامل تعيين خصوصيات فيزيكي مواد بكار رفته و ميزان استحكام لايه ها و تجزيه رنگ و تعيين درصد رطوبت لايه هاي زيرسازي صورت گرفت و سپس مرحله نخست انحلال به منظور تعيين حلال مناسب جهت برداشتن لايه ورني و چرمي ها انجام شد.
    وي، نقش و تأثير عامل انساني در تخريب ديوارنگاره هاي ساختمان باغ جهان نماي شيراز را بيش از ديگر عوامل تخريبي دانست و گفت: در حكومت قاجار به دليل مخالفت و ضديت با خاندان زنديه، آثار هنري به جاي مانده از دوران زند مورد بي مهري قرار گرفتند و در عمارت باغ جهان نما نيز مانند بسياري از بناهاي تاريخي ديگر، نقاشي هاي دوره زنديه كه بر روي سقف و ديواره ها نگاشته شده بود پس از به روي كار آمدن شاهان قاجار، با گچ پوشانده شدند.
    شكرگزار تصريح كرد: از آنجا كه گچ بر روي سطوح صاف به خوبي قرار نمي گيرد و نقاشي ها از جنس رنگ و روغن و صيقلي بوده اند كه مأمور پوشاندن نقاشي ها با گچ بوده اند با ضربات تيشه، حفره هايي را بر روي سقف و ديواره ها ايجاد كرده اند تا راحت تر بتوانند سطح بنا را با گچ بپوشانند و بيشترين آسيب وارده به نقاشي هاي كوشك مركزي باغ جهان نما به دليل حفره هاي ايجاد شده با ضربات تيشه و خراش ديوار نگاره ها و كشيدن گچ بر روي آنها به وجود آمده است.
    شكرگزار اضافه كرد: بخش هايي از نقاشي هاي ساختمان در طول ساليان گذشته و براثر عوامل آسيب رسان از بين رفته بود كه با الگو گرفتن از نقش هاي قرنيه در ساختمان بازيابي شده اند و در جاهايي كه نقش اوليه، براي ما قابل تشخيص نبوده از رنگ زمينه استفاده شده است.
    وي با تأكيد بر اين كه تمام فعاليت هاي بازيابي نقاشي ها و مرمت ساختمان كوشك مركزي باغ جهان نما با نظارت كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي فارس انجام گرفته خاطرنشان ساخت: در جريان فعاليت هاي مرمتي نقاشي هاي بنا، هيچ گونه جزيياتي به اصل اثر اضافه نشده و نقش ها به تمامي بازيابي شده و هيچ تصويري جديد خلق نشده است.
    مسئول مرمت نقاشي هاي ساختمان كلاه فرنگي باغ جهان نما با انتقاد از عملكرد شتاب زده برخي از رسانه ها در انعكاس پاره اي از مطالب مبني بر خلق تصاوير جديد در بازسازي نقاشي هاي جهان نما گفت: متأسفانه هيچ يك از افرادي كه اين مطالب را عنوان مي كنند حتي براي يك بار از داخل ساختمان كوشك مركزي و فعاليت هاي مرمتي كه درون آن در دست انجام است بازديد نكرده اند و بدون تحقيق مطالب اشتباه و نادرست را منعكس مي كنند.
    وي يادآور شد: در جريان مرمت ديوارنگاره هاي عمارت باغ جهان نما بخش هاي مرمتي كم رنگ تر از نقاشي هاي اصلي كار شده تا بازديدكنندگان متوجه تفاوت و تمايز نقش اصلي و نقش بازسازي شده باشند .
    رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان فارس نيز در گفت وگو با خبرنگار «ايران» گفت: فعاليت هاي بازسازي در حال انجام در باغ جهان نما را كاملاً كارشناسي و براساس ضوابط ميراث فرهنگي توصيف كرد.
    دكتر محمدرضا برزگر افزود: آنچه تا امروز در باغ تاريخي جهان نما صورت گرفته، فوق العاده و در نوع خود بي نظير است و با اين كه باغ متعلق به شهرداري شيراز است، اما تمام فعاليت هاي بازسازي و احياي مجموعه با نظارت كامل كارشناسان ميراث فرهنگي فارس انجام مي پذيرد.
    براساس شواهد تاريخي، باغ جهان نما يكي از كهن ترين باغ هاي شيراز است كه همچون ۳ باغ مشهور ديگر شيراز يعني باغ ارم، باغ دلگشا و باغ تخت در دوره آل مظفر و آل اينجو (قرن ۸ ه.ق) در شيراز در نهايت آباداني بوده است.
    باغ جهان نما در هنگام اقامت تيمور گوركاني در شيراز، مورد توجه وي واقع شده به طوري كه دستور داد در زادگاه وي، سمرقند باغي مشابه آن ساخته شود و آن را جهان نما ناميد.
    اين باغ در دوره صفويه نيز با اهميت بوده و شاردن و تاورينه، جهانگردان فرانسوي كه در دوره صفويه، شيراز را ديده اند در سفرنامه هاي خود زيبايي جهان نما را توصيف كرده اند.
    طرح و اسلوب جهان نما به دستور كريم خان همانند باغ نظر با يك ساختمان كوشك مركزي داراي ۴ خيابان و ۴ حوض در اطراف ساختمان طراحي و ساخته شد.
    در دوره قاجاريه نيز جهان نما يكي از باغ هاي آباد و با شكوه به شمار مي آمده و محل پذيرايي ميهمانان حكومتي و در عهد فتحعلي شاه، اقامتگاه شخصيت هاي عالي رتبه انگليس بوده است.
    باغ جهان نما در سال ۱۳۸۱ پس از تصويب شوراي توسعه فرهنگي استان فارس از سوي سازمان مسكن و شهرسازي تملك شد و براي احيا و همچنين ايجاد باغ موزه ادبيات ايران و اتصال به مجموعه حافظيه دراختيار شهرداري شيراز قرار گرفت. باغ تاريخي جهان نما در تاريخ ۲ آبان ماه ۱۳۵۱ با شماره ۹۲۸ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

ایران

13/08/1386